به هر نوع ماده معدنی، آلی یا بیولوژیک که دارای عناصر غذایی باشد و باعث بالا بردن حاصلخیزی خاک و همچنین افزایش عملکرد کیفی و کمی محصول شود، کود اطلاق میشود.
معمولا کودها به 2 دسته ماکروالمنتها یا عناصر پر مصرف گیاه مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد، کلسیم، منیزیم و میکروالمنتها یا عناصر کم مصرف (ریزمغذیها) شامل آهن، روی، منگنز، مس، بور، مولیبدن و کلر تقسیم میشوند.گیاهان مختلف برحسب نیاز و با توجه به نتایج آزمایش خاک و برگ به کودهای متفاوتی از آنچه گفته شد، نیازمند خواهند بود. با اینکه گیاهان به شکل واضحی به کودهای ماکروالمنت نیازمندند، اما کودهای میکروالمنت یا ریزمغذیها به رغم نیاز کم گیاهان به آنها، جایگاه ویژهای در تولیدات کشاورزی دارند.
میکروالمنتها یا ریزمغذیها
آهن فلزی نسبتا فراوان در جهان است که نقش مهمی در فعالیتهای شیمیایی زیستشناختی بازی میکند و اهمیت حیاتی در زندگی حیوانات و گیاهان دارد. هسته زمین دارای ترکیبی از 10 درصد آهن و هیدروژن است.
این فلز چهارمین عنصر فراوان از نظر وزنی در پوسته زمین است. عمومیترین ترکیب این عنصر هماتیت است که در رسوبات سیاه سواحل و صخرههای رودخانهها یافت میشود. آهن نقش مهمی در زندگی جانوران به علت وجود آن در هموگلوبین خون دارد.
نقش آهن در گیاهان
ماده غذایی آهن، یکی از عناصر غذایی کم مصرف برای گیاهان است که مقدار کافی از آن برای رشد گیاهان زراعی و باغی لازم است و در تشکیل سبزینه گیاهان زراعی و باغی نقش ارزندهای دارد.
آهن در ساختار هموپروتئینها مانند سیتوکرومها، سیتوکروم اکسیداز و لگ هموگلوبین شرکت میکند. آهن گرچه در ساختار کلروفیل وجود ندارد، ولی در سنتز آن نقش مهمی دارد. این عنصر به اشکال مختلف کانی در خاک وجود دارد.
از سوی دیگر، ظهور فناوری نانو و توسعه استفاده از این علم نوین در دهه اخیر،محققان و دانشمندان عرصه کشاورزی را بر آن داشته است تا از این علم جدید در عرصه مهم و حیاتی کشت و کار محصولات کشاورزی استفاده کنند، چرا که با توجه به تغییرات اقلیمی در عصر جدید و ورود انواع آلودگیهای زیست محیطی و افزایش استفاده از کودهای شیمیایی در مزارع و تاثیر آنها در مواد غذایی و بهداشت بشر، اقبال به کودهای موجود روند کاهشی شدیدی را در برداشته است. در این خصوص متخصصان یک شرکت دانش بنیان ایرانی به نام صدور احرار شرق موفق به تولید نانو کمپلکسهایی از آهن و ریزمغذیها یا همان نانو کودهای کلاته آهن شدند که بتازگی در مقیاس صنعتی به تولید انبوه رسیده و توانستهاند صادرات وسیعی نیز انجام دهند.
مهندس محمدحسن نظران، مدیرعامل این شرکت دانش بنیان درباره مشخصات نانو کود کلاته آهن میگوید: قابلیت جذب و مصرف هم از طریق خاک به صورت سرک همراه آب آبیاری، هم سیستمهای آبیاری قطرهای و بارانی و هم از طریق برگ به صورت محلولپاشی به نسبت یک تا 2 در هزار و همچنین خاصیت یا رهایش تدریجی این نانو کود جهت استفاده بهینه گیاه از مواد مغذی از جمله ویژگیهای این نانو کود به شمار میرود.
از نکات قابل توجه و حائز اهمیت در این محصول نانویی این است که نانو کود کلاته آهن موجب افزایش چند برابری بازده عمل فتوسنتز و رشد عالی گیاهان میشود.
وی ادامه میدهد: موجود بودن عناصر دیگری مانند گوگرد، روی و منگنز در نانو کود کلاته آهن جهت بهرهوری بیشتر گیاهان و محصولات در شرایط مختلف از دیگر مشخصات محصول این شرکت است.
نکته: ظهور فناوری نانو و توسعه استفاده از این علم نوین در دهه اخیر،محققان و دانشمندان عرصه کشاورزی را بر آن داشته است تا از این علم جدید در عرصه مهم و حیاتی کشت و کار محصولات کشاورزی استفاده کنند
البته این نانوکود برخلاف سایر کودهای کلات آهن فاقد هورمون بوده و از این بابت مضر نیست. ساختار آلی سنتتیک (نه طبیعی) این نانو کود کاملاً سازگار با محیط زیست است و علاوه بر افزایش ترکیبات آلی خاک میتواند شکلهای کم محلول آهن و سایر میکروالمنتها را به فرمهای قابل جذب و مفید برای گیاه تبدیل کند.
نظران درباره کسب تاییدیههای گوناگون این محصول ادامه میدهد: براساس نظر موسسه تحقیقات پسته ایران، کاربرد نانو کلات آهن با محلول پاشی یک در هزار و 20 کیلوگرم در هکتار باعث افزایش تولید 20 درصدی محصول پسته باغات مورد آزمایش شده است.
این نانو کود همچنین موجب افزایش 5/3 برابری میزان فتوسنتز و رشد 4 برابری میزان کلروفیل و سبزینگی برگ شده که میتواند زردی برگ ناشی از فقر آهن را برطرف کند. همچنین میزان سطح برگ 70 درصد افزایش نشان داد و ریز برگی گیاه که ناشی از فقر آهن است کاملا برطرف میشد.
وی خواص نانوکود کلاته آهن و نتایج استفاده از آن در افزایش مقدار محصول در هکتار یا افزایش عملکرد، افزایش کیفیت محصول، غنیسازی یا افزایش مواد مغذی محصول، افزایش ماندگاری در انبار، افزایش متابولیتهای ثانویه در گیاهان دارویی، مقاومت بیشتر در برابر آفات در نتیجه کاهش سمپاشی، مقاومت در برابر سرمازدگی، گرمازدگی و تنشهای محیطی، جلوگیری از ریزش محصول و کاهش ضایعات و در نتیجه افزایش بهرهوری، اصلاح بافت خاک و کاهش آلودگی آبهای زیرزمینی، افزایش متابولیسم گیاهان و جذب بیشتر و موثرتر عناصر و کودهای اصلی (مصرف بهینه کودها) و رساندن هدفمند میکروالمنتها به بافتهای مشخص را بهعنوان مهمترین کاربردهای فناوری نانو در کشاورزی به جهت کاهش آلودگی ناشی از مصرف بیرویه کودهای شیمیایی و مصرف بهینه کودها میداند.
تاثیرات نانوکود در محصولات
به گفته نظران، تاثیر این نانو کود بر محصول استراتژیک زعفران طی یک طرح آماری، حداقل 50 درصد افزایش کمی و 20 درصد افزایش کیفی را که شامل قدرت رنگدهی و خواص ضد سرطانی زعفران (سافرانال، کروسین و پیکروکروسین) است، نشان میدهد.
همچنین تحقیقات نشان میهد استفاده از این نانو کود موجب افزایش 30 درصدی برنج ارقام محلی مانند برج هاشمی و افزایش کیفیت آن مانند عطر و خوشپختی شده است. وی در همین باره میافزاید: کمیت محصول گوجه فرنگی نیز با این نانو کود حداقل 50 درصد افزایش مییابد و افزایش مواد مغذی و افزایش ضریب بریکس (گوشتی شدن گوجه فرنگی) از تاثیر نانو کود تولیدی این شرکت برکیفیت این محصول است.
شرکت دانش بنیان تولیدکننده این نانو کود تاکنون موفق به صدور 100 هزار دلار از این محصول به کشورهای امارات، کویت، مالزی، استرالیا شده و صادرات چندین میلیون دلاری به کشورهای کره جنوبی، انگلیس و استرالیا در حال انجام است.
استقبال شهرداری تهران از این نانو کود
نظران با اشاره به این که شهرداری تهران طی 2 سال گذشته از این نانو کود در تمامی مناطق خود استفاده و رضایت خود را اعلام کرده است، میگوید:
این نانو کود به دلیل افزایش تعداد و سطح برگ، افزایش کلروفیلسازی و همچنین افزایش چند برابری بازده فتوسنتز باعث جذب بیشتر گازهای آلاینده هوا نظیر Co ، No2، So2 و ازن و تبدیل آنها به محصولات گیاهی و افزایش تولید اکسیژن و در نهایت موجب تلطیف هوا میشود. این شرکت در نظر دارد نانو کلات عناصر غذایی دیگری مانند کلسیم، منیزیم، بر، مولیبدن، مس، منگنز و روی یا ترکیباتی از عناصر مذکور را به صورت صنعتی براساس نیاز محصولات زراعی و باغی یا سفارشات مشتری تولید کند. تولید آزمایشگاهی تمامی این موارد با موفقیت انجام شده است و در آیندهای نزدیک به صورت صنعتی عرضه خواهد شد.
